ഒഴിഞ്ഞ സ്ഥലത്തെ ബിസിനസ് ആശയങ്ങൾ: ലീസിന് കൊടുക്കണോ, സ്വന്തമായി നടത്തണോ?

ഒഴിഞ്ഞ പ്ലോട്ടിൽ രണ്ട് വഴിയേ ഉള്ളൂ: ലീസിന് കൊടുക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തമായി ഒരു സംരംഭം നടത്തുക. ലീസിൽ ഉടമയുടെ മുതൽമുടക്ക് ഏതാണ്ട് പൂജ്യമാണ്. 2025 ജനുവരി 1 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിലുള്ള Telecommunications (Right of Way) Rules, 2024 പ്രകാരം ടവർ വെക്കാൻ ഓപ്പറേറ്റർ ഉടമയുടെ സമ്മതം വാങ്ങണം, ഉടമയ്ക്ക് കിട്ടുന്ന തുക കരാറിൽ എഴുതിയിരിക്കണം. സ്വന്തമായി നടത്തുമ്പോൾ മുതൽമുടക്കും റിസ്കും ഉടമയുടേതാണ്, ലാഭത്തിന്റെ പരിധിയും കൂടും.

ഒഴിഞ്ഞ പ്ലോട്ടിൽ നിയമപരമായി എന്തൊക്കെ ചെയ്യാം?

ഭൂമിയുടെ ലാൻഡ്-യൂസ് ക്ലാസിഫിക്കേഷനും ബാധകമായ ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാനുമാണ് 2026 ലും ഏതൊക്കെ ആശയം നിയമപരമാണെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത്, ചെലവിന്റെ കണക്കല്ല. അതുകൊണ്ട് ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടത് ആധാരവും നികുതി രസീതും എടുത്ത് നിങ്ങളുടെ ഭൂമി കൃഷിഭൂമിയാണോ, റസിഡൻഷ്യൽ ആണോ, കൊമേഴ്‌സ്യൽ ആണോ, ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ആണോ എന്ന് ഉറപ്പിക്കുകയാണ്. ഈ ഒരു വരിയാണ് ബാക്കി ലിസ്റ്റ് വെട്ടിച്ചുരുക്കുന്നത്.

കൃഷിഭൂമിയിൽ കൃഷിയിതര വാണിജ്യാവശ്യത്തിന് നേരിട്ട് ഇറങ്ങാൻ പറ്റില്ല. അതിന് പരിവർത്തന അനുമതി, മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും NA permission, വേണം. അത് തരുന്നത് റവന്യൂ വകുപ്പും തദ്ദേശ സ്ഥാപനവുമാണ്. ഈ നടപടിക്രമം ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മാറിത്തുടങ്ങി: The Economic Times റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത 2026 ഫെബ്രുവരിയിലെ ഗസറ്റ് ഭേദഗതി പ്രകാരം മഹാരാഷ്ട്രയിൽ കളക്ടറുടെ പ്രത്യേക NA ഉത്തരവ് ഇനി വേണ്ട. ടൗൺ പ്ലാനിങ് വകുപ്പോ പ്ലാനിങ് അതോറിറ്റിയോ ബിൽഡിങ് പ്ലാൻ അംഗീകരിച്ചാൽ അത് തന്നെ NA അനുമതിയായി കണക്കാക്കും, വർഷാവർഷമുള്ള NA നികുതിക്ക് പകരം കമ്പോള വിലയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ഒറ്റത്തവണ conversion premium വരും, ബാങ്ക് ലോണിന് സനദ് വേണ്ട, 7/12 പോക്കുവരവ് ഓൺലൈനിൽ തനിയെ അപ്ഡേറ്റ് ആകും.

പക്ഷേ ഇത് ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മാത്രം മാറ്റമാണ്. മറ്റ് മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പഴയ പരിവർത്തന നടപടി അതേപടി തുടരുന്നു, അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ വില്ലേജ് ഓഫീസിലോ താലൂക്ക് ഓഫീസിലോ പോയി നിങ്ങളുടെ സംസ്ഥാനത്തെ ഇന്നത്തെ ചട്ടം എന്താണെന്ന് നേരിട്ട് ചോദിക്കണം. കല്യാണം, എക്സിബിഷൻ പോലുള്ള താൽക്കാലിക ഉപയോഗത്തിന് പോലും തദ്ദേശ സ്ഥാപനത്തിന്റെ അനുമതിയും മാസ്റ്റർ പ്ലാനുമായി ചേരുന്ന ഉപയോഗവും വേണം.

സ്ഥലം എവിടെയാണ് എന്നതും വ്യത്യാസമുണ്ടാക്കും. നഗരത്തിനുള്ളിൽ പ്ലാനിങ് അതോറിറ്റിയുടെ നിയമങ്ങൾ കർശനമാണ്, പകരം പാർക്കിങ്ങിനും ഹോർഡിങ്ങിനും ആവശ്യക്കാരുണ്ട്. നഗരപ്രാന്തത്തിൽ യാർഡും വെയർഹൗസും ചേരും. ഗ്രാമപ്രദേശത്ത് കൃഷിയും അനുബന്ധ സംരംഭങ്ങളും സോളാർ ലീസും ആണ് യാഥാർഥ്യബോധമുള്ള ഓപ്ഷനുകൾ.

സ്ഥലം ലീസിന് കൊടുക്കണോ, സ്വന്തമായി ബിസിനസ് നടത്തണോ?

ശുദ്ധമായ ലീസ് മാതൃകയിൽ ഉടമ ഒരു രൂപ പോലും മുടക്കേണ്ടതില്ല എന്നത് 2026 ൽ ഒരു ചട്ടം കൊണ്ട് ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ട കാര്യമാണ്. Telecommunications (Right of Way) Rules, 2024 അനുസരിച്ച് സ്വകാര്യ ഭൂമിയിൽ ടെലികോം സൗകര്യം വെക്കുന്ന ഓപ്പറേറ്റർ ഉടമയുടെ മുൻകൂർ സമ്മതം വാങ്ങണം, കരാറിൽ എഴുതിയ തുക കൊടുക്കണം, ഭൂമിക്ക് കേടുപാട് വന്നാൽ അത് പരിഹരിക്കുകയോ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുകയോ വേണം.

ലീസിന്റെ ഗുണം പ്രവചിക്കാവുന്ന മാസവരുമാനവും ജോലിഭാരമില്ലായ്മയുമാണ്. ദോഷം രണ്ടാണ്: കരാർ കാലാവധി നീണ്ടതാകും, വാടക കൂട്ടാൻ escalation clause ഇല്ലെങ്കിൽ വർഷങ്ങളോളം ഒരേ തുകയിൽ കുടുങ്ങും. സ്വന്തമായി നടത്തുമ്പോൾ വരുമാനത്തിന്റെ പരിധി കൂടും, പക്ഷേ മുതൽമുടക്ക്, ജീവനക്കാർ, ലൈസൻസുകൾ, നഷ്ടസാധ്യത എല്ലാം ഉടമയുടെ തലയിലാകും.

ഇടയ്ക്കുള്ള വഴിയുമുണ്ട്. പാർക്കിങ്ങിലും ഇവന്റ് ഗ്രൗണ്ടിലും ഫുഡ് ട്രക്ക് ക്ലസ്റ്ററിലും ദിവസക്കൂലി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വാടകയോ വരുമാന വിഹിതമോ എടുക്കാം. തീരുമാനം എടുക്കാൻ നാല് ചോദ്യം മതി: ആഴ്ചയിൽ എത്ര സമയം ഇതിനായി മാറ്റിവെക്കാൻ പറ്റും, കയ്യിൽ എത്ര മൂലധനമുണ്ട്, പ്ലോട്ടിന്റെ വലുപ്പം എന്താണ്, നിങ്ങൾ താമസിക്കുന്നിടത്തുനിന്ന് സ്ഥലം എത്ര ദൂരെയാണ്. ദൂരെയുള്ള പ്ലോട്ടിൽ സ്വന്തമായി നടത്തുന്ന ബിസിനസ് മിക്കപ്പോഴും പരാജയപ്പെടും.

ഒന്നും പണിയാതെ വരുമാനം കിട്ടുന്ന വഴികൾ ഏതൊക്കെ?

നിലവിലുള്ള ഭൂമി അതേപടി വെച്ച് വരുമാനമുണ്ടാക്കാൻ പറ്റുന്ന ഓപ്ഷനുകളാണ് ടെലികോം ടവർ സൈറ്റ്, സോളാർ ലാൻഡ് ലീസ്, ഓപ്പൺ യാർഡ്, പാർക്കിങ്, ഹോർഡിങ്, ഇവന്റ് ഗ്രൗണ്ട്.

ടെലികോം ടവർ സൈറ്റ്. 2024 സെപ്റ്റംബർ 17 ന് വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത RoW Rules 2024 പ്രകാരം കരാറിൽ പ്രവേശനം, ഉടമയ്ക്ക് കൊടുക്കുന്ന തുക, കേടുപാടിന്റെ പരിഹാരം, ഘടനാ സുരക്ഷ എന്നിവ എഴുതണം. കരാർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണോ എന്നത് ഉടമയും ഓപ്പറേറ്ററും ചേർന്ന് തീരുമാനിക്കാം, നിർബന്ധമല്ല. സ്വകാര്യ ഭൂമിയിലെ ടെലികോം ശൃംഖലയ്ക്ക് ഒരു പൊതു സ്ഥാപനത്തിനും ഫീസോ വാടകയോ ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റിയോ ഈടാക്കാൻ അധികാരമില്ല. ഉടമ വഴങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ ഓപ്പറേറ്റർക്ക് ജില്ലാ കളക്ടറെ സമീപിക്കാം, പൊതുതാൽപര്യം കണ്ടാൽ കളക്ടർക്ക് അനുമതി നൽകി തുക നിശ്ചയിക്കാം. അതായത് ഉടമയ്ക്ക് വിലപേശാൻ അധികാരമുണ്ട്, പക്ഷേ പൂർണ വീറ്റോ ഇല്ല. DoT യോ TRAI യോ ടവർ കമ്പനികളോ വാടകയുടെ ഒരു നിരക്ക് പട്ടികയും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നില്ല, അതുകൊണ്ട് ഇന്റർനെറ്റിൽ കാണുന്ന "ടവർ വാടക" കണക്കുകൾ ആരും ഉറപ്പ് നൽകുന്നതല്ല.

ഇത് ഒരു തട്ടിപ്പ് മേഖലയാണ്, ശ്രദ്ധിക്കുക. "നിങ്ങളുടെ സ്ഥലത്ത് ടവർ വെക്കാം, ഡെപ്പോസിറ്റ് അടച്ചാൽ മതി" എന്ന് ആരെങ്കിലും വിളിച്ചാൽ അത് തട്ടിപ്പാണ്. ടവർ കമ്പനി ഉടമയ്ക്ക് ലീസ് പ്രകാരം NEFT/RTGS വഴി പണം അയക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്, ഉടമയിൽ നിന്ന് പണം വാങ്ങുകയല്ല. സംശയാസ്പദമായ കോളും സന്ദേശവും DoT യുടെ Sanchar Saathi പോർട്ടലിലെ Chakshu വഴി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാം.

സോളാർ ലാൻഡ് ലീസ്. MNRE യുടെ PM-KUSUM പദ്ധതിയുടെ Component A തരിശായ, കൃഷിയോഗ്യമായ അല്ലെങ്കിൽ ഒഴിഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ 500 kW മുതൽ 2 MW വരെയുള്ള പ്ലാന്റ് അനുവദിക്കുന്നു, സബ്‌സ്റ്റേഷന് അടുത്തായിരിക്കണം എന്നതാണ് പ്രധാന വ്യവസ്ഥ. പ്ലാന്റ് പണിയാൻ കാശില്ലെങ്കിൽ ഡെവലപ്പറോ DISCOM ഓ അത് ചെയ്യും, ഉടമയ്ക്ക് ലീസ് വാടക കിട്ടും. വാടക ഏക്കറിന് വർഷത്തിൽ ഇത്ര രൂപ എന്നോ ഏക്കറിന് ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന ഓരോ യൂണിറ്റിനും ഇത്ര എന്നോ എഴുതാം, DISCOM ന് അത് അടുത്ത മാസം 5 ന് മുമ്പ് ഉടമയുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലേക്ക് നേരിട്ട് അയക്കാം. MNRE മാതൃകാ ലാൻഡ് ലീസ് കരാർ (Annexure-II) പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് വായിച്ചിട്ട് ഒപ്പിടുക. പദ്ധതിക്കാലം 31.03.2026 വരെയായിരുന്നു; 2026 മാർച്ചിൽ MNRE, 31.12.2025 ന് മുമ്പ് PPA യോ notice to proceed ഓ കിട്ടിയ പദ്ധതികൾക്ക് കമ്മീഷനിങ് 31.03.2027 വരെ നീട്ടി. പുതിയ അപേക്ഷ ഇപ്പോൾ സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് MNRE പോർട്ടലിൽ നോക്കിയിട്ടേ പദ്ധതിയിടാവൂ.

ഓപ്പൺ യാർഡും വെയർഹൗസ് ഗ്രൗണ്ട് ലീസും. ഇത് 2026 ൽ ഏറ്റവും തെളിവുള്ള ഡിമാൻഡുള്ള വിഭാഗമാണ്. Knight Frank India യുടെ H1 2026 റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിലെ എട്ട് പ്രധാന വിപണികളിൽ ആ ആറ് മാസത്തിൽ 36.8 ദശലക്ഷം ചതുരശ്രയടി വ്യാവസായിക, വെയർഹൗസിങ് സ്ഥലം ലീസിന് പോയി, മുൻവർഷത്തെക്കാൾ 15% കൂടുതൽ. ഇവിടെ ഉടമയുടെ വരുമാനം "മാർജിൻ" അല്ല, ചതുരശ്രയടിക്ക് മാസം ഇത്ര രൂപ എന്ന നിരക്കാണ്. ചുറ്റുമതിലും ലെവലിങ്ങും റോഡ് അപ്രോച്ചും ഉണ്ടെങ്കിൽ നിരക്ക് കൂടും.

പാർക്കിങ്. ആശുപത്രി, മാർക്കറ്റ്, റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രം എന്നിവയ്ക്ക് അടുത്തുള്ള പ്ലോട്ടിന് ഇത് ചേരും. പക്ഷേ ഒരു മുനിസിപ്പാലിറ്റിയോ വ്യവസായ സംഘടനയോ സ്വകാര്യ ഭൂമിയിലെ പാർക്കിങ്ങിന് ഒരു ബെഞ്ച്മാർക്ക് നിരക്ക് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നില്ല. നിരക്ക് തെരുവ് തിരിച്ച് മാറും, പല തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളും വാണിജ്യ പാർക്കിങ് ലോട്ടിന് ലൈസൻസ് ആവശ്യപ്പെടും.

ഹോർഡിങ് സൈറ്റ്. ഹൈവേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായ പ്ലോട്ടിന്റെ ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള വരുമാനമാണിത്, പക്ഷേ ഇത് തദ്ദേശ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഔട്ട്ഡോർ അഡ്വർടൈസിങ് നയത്തിന് കീഴിൽ ലൈസൻസ് വേണ്ട ഒരു പ്രവൃത്തിയാണ്. അപകടങ്ങൾക്ക് ശേഷം പല സംസ്ഥാനങ്ങളും നഗരസഭകളും ഈ നയങ്ങൾ അടുത്തിടെ പുതുക്കിയിട്ടുണ്ട്, അതുകൊണ്ട് പഴയ ലേഖനങ്ങളിലെ നിരക്കുകൾ വിശ്വസിക്കരുത്. നിങ്ങളുടെ കോർപ്പറേഷന്റെയോ പഞ്ചായത്തിന്റെയോ ഇന്നത്തെ പരസ്യ നയം എടുത്ത് വായിക്കുക.

ഇവന്റ് ഗ്രൗണ്ട്. കല്യാണം, എക്സിബിഷൻ, ട്രേഡ് ഷോ, ഫുഡ് ട്രക്ക് ക്ലസ്റ്റർ, പോപ്പ്-അപ്പ് മാർക്കറ്റ്, ഷൂട്ടിങ് ലൊക്കേഷൻ എന്നിവയെല്ലാം ദിവസ വാടകയായാണ് വിൽക്കുന്നത്, ലാഭ ശതമാനമായല്ല. ഓരോ പരിപാടിക്കും പോലീസ്, ഫയർ, ശബ്ദ നിയന്ത്രണ അനുമതികൾ വേണം. ഭക്ഷണ വണ്ടികൾക്ക് ഓരോന്നിനും FSSAI രജിസ്ട്രേഷനും തെരുവ് കച്ചവട ചട്ടങ്ങളും ബാധകമാണ്, ഉടമയ്ക്ക് കിട്ടുന്നത് പിച്ച് ഫീ ആണ്. ഷൂട്ടിങ്ങിന് സംസ്ഥാന ഫിലിം ഫെസിലിറ്റേഷൻ അനുമതി വേണം.

സബ്‌സ്റ്റേഷനും സർക്കാർ പദ്ധതികൾക്കുമായി ഭൂമി കൊടുക്കുന്നത് പലരും ഒരു ഓപ്ഷനായി പറയാറുണ്ട്. യാഥാർഥ്യം ഇതാണ്: വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനികളും സർക്കാർ വകുപ്പുകളും അവരുടേതായ ഏറ്റെടുക്കൽ, സംഭരണ നടപടിയിലൂടെയാണ് ഭൂമി എടുക്കുന്നത്, സ്വകാര്യ പ്ലോട്ടിന് ഒരു ലീസ് നിരക്കും അവർ പരസ്യപ്പെടുത്തുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇത് ഒരു പദ്ധതിയായി കണക്കുകൂട്ടാവുന്ന വരുമാനമല്ല.

പേയ്‌മെന്റ് റിമൈൻഡർ, ഒറ്റ ടാപ്പിൽ

ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യൂ

ചെറിയ പ്ലോട്ടിൽ ചെയ്യാവുന്ന കൃഷിയും അനുബന്ധ സംരംഭങ്ങളും ഏതൊക്കെ?

ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഔദ്യോഗിക യൂണിറ്റ് കോസ്റ്റ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഒരേയൊരു ഇനം മത്സ്യക്കൃഷിയാണ്. PMMSY യുടെ ചെലവ് മാനദണ്ഡം അനുസരിച്ച് പുതിയ ഗ്രോ-ഔട്ട് കുളത്തിന് ഹെക്ടറിന് ₹8.00 ലക്ഷവും നഴ്സറി/റിയറിങ് കുളത്തിന് ഹെക്ടറിന് ₹7.00 ലക്ഷവുമാണ് 2026 ലെ യൂണിറ്റ് കോസ്റ്റ്. പദ്ധതി ചെലവിന്റെ 40% ജനറൽ വിഭാഗത്തിനും 60% SC/ST, വനിതാ ഗുണഭോക്താക്കൾക്കും സഹായമായി കിട്ടും. ഉപ്പുരസമുള്ള മണ്ണിൽ പോളിത്തീൻ ലൈനിങ് വേണ്ടിവന്നാൽ ഹെക്ടറിന് ₹2 ലക്ഷം വരെ അധിക സഹായവുമുണ്ട്. ശ്രദ്ധിക്കുക, ഇത് പ്ലോട്ടിന്റെ കണക്കല്ല, ജലവിസ്തൃതിയുടെ ഹെക്ടർ കണക്കാണ്.

കോഴി വളർത്തലിനും ആട് വളർത്തലിനും National Livestock Mission ന്റെ സംരംഭകത്വ വിഭാഗമാണ് വഴി. ഇവിടെ 2026 ൽ പ്രധാനം ചെലവല്ല, സമയപരിധിയാണ്: 31.03.2026 നോ അതിന് മുമ്പോ PAC അംഗീകരിച്ച പദ്ധതികൾ 30.09.2026 നകം പൂർത്തിയാക്കി രേഖകൾ സമർപ്പിച്ചില്ലെങ്കിൽ അംഗീകാരം റദ്ദാകും, 10% പിഴപ്പലിശയും വരും. ഡെയറിക്ക് AHIDF ആണ് പ്രധാന ഫണ്ടിങ് വഴി, അത് ഇപ്പോൾ Implementation Guidelines 2.0 പ്രകാരം പലിശ ഇളവും ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരന്റിയും നൽകുന്നു. ഒരു ചെറിയ പ്ലോട്ടിലെ ഡെയറി യൂണിറ്റിന് സർക്കാർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒറ്റ "സെറ്റപ്പ് കോസ്റ്റ്" ഇല്ല, ഉള്ളത് ഈ ഫണ്ടിങ് വഴിയാണ്.

പച്ചക്കറി, ഔഷധസസ്യം, പോളിഹൗസ്, ഹൈഡ്രോപോണിക്സ്, കൂൺ എന്നിവയുടെ ചെലവ് MIDH ന്റെ ഘടകാടിസ്ഥാന മാനദണ്ഡങ്ങളിലാണ് നിശ്ചയിക്കുന്നത്: ഷേഡ് നെറ്റ്, ഡ്രിപ്പ്, നടീൽ വസ്തു എന്നിവ വെവ്വേറെ. പോളിഹൗസിന്റെ നിരക്ക് ചതുരശ്ര മീറ്ററിനാണ്, ഘടനയുടെ തരം അനുസരിച്ച് മാറും. കൂൺ യൂണിറ്റുകൾക്ക് സംസ്ഥാന ഹോർട്ടികൾച്ചർ വകുപ്പ് വഴിയാണ് സബ്‌സിഡി, പരിധി ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും വ്യത്യസ്തമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഒരു ദേശീയ ശരാശരി തുക പറയുന്നതിൽ അർഥമില്ല, നിങ്ങളുടെ ജില്ലാ ഹോർട്ടികൾച്ചർ ഓഫീസിൽ നിന്ന് ഇന്നത്തെ ഘടക നിരക്ക് വാങ്ങുകയാണ് വേണ്ടത്.

നഴ്സറി തുടങ്ങുന്നവർ ഒരു കാര്യം കൂടി നോക്കണം: നടീൽ വസ്തു വിൽക്കുന്ന നഴ്സറിക്ക് National Horticulture Board ന്റെ അക്രഡിറ്റേഷനും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിത്ത്, നടീൽ വസ്തു ചട്ടങ്ങളും ബാധകമാണ്. തേനീച്ച വളർത്തൽ കൃഷിയുടെ കൂടെ ചേർക്കാവുന്ന ഒരു അധിക പാളിയാണ്, അതിന്റെ ചെലവ് പോളിഹൗസിന്റെ ചെലവുമായി കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കരുത്. ഡെയറി, കോഴി, മത്സ്യം എന്നിവയ്ക്ക് മൃഗസംരക്ഷണ, മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് അനുമതികൾ വേണം, ഈ ആശയങ്ങളെല്ലാം ഭൂമി കൃഷിഭൂമിയായി തന്നെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.

നിർമാണം വേണ്ട ആശയങ്ങൾ ഏതൊക്കെ, അവയ്ക്ക് എത്ര ചെലവ് വരും?

ഈ വിഭാഗത്തിൽ സത്യസന്ധമായ ഒരു ഉത്തരമേ ഉള്ളൂ: ചെലവ് ചതുരശ്രയടിക്കാണ് കണക്കാക്കുന്നത്, ഒരു ഒറ്റ തുകയായല്ല. ടർഫ് ഗ്രൗണ്ടിന്റെ 2026 ലെ ക്വട്ടേഷനുകൾ കളിസ്ഥലത്തിന്റെ ചതുരശ്രയടി നിരക്കും അതിന് പുറമേ വേലിയും ഫ്ലഡ്‌ലൈറ്റും ആയാണ് വരുന്നത്. അതുകൊണ്ട് കോർട്ടിന്റെ അളവ് പറയാതെ ആരെങ്കിലും ഒരു തുക പറഞ്ഞാൽ അത് ഊഹമാണ്.

വെയർഹൗസ്, ഗോഡൗൺ, cold storage ബിസിനസ് പോലുള്ള ഭാരിച്ച മുതൽമുടക്കുള്ള നിർമാണങ്ങൾക്ക് 2026 ൽ ഏറ്റവും പ്രസക്തമായ വഴി Agriculture Infrastructure Fund ആണ്. ₹1 ലക്ഷം കോടിയുടെ ഈ സൗകര്യം ഒരു പദ്ധതിക്ക്, ഒരു സ്ഥലത്ത് ₹2 കോടി വരെയുള്ള വായ്പയ്ക്ക് 3% പലിശ ഇളവും ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരന്റിയും നൽകുന്നു (2024 സെപ്റ്റംബറിലെ പുതുക്കിയ മാർഗരേഖ പ്രകാരം). പദ്ധതി 2020-21 മുതൽ 2032-33 വരെയാണെങ്കിലും വായ്പ വിതരണത്തിന്റെ ജാലകം FY 2025-26 ൽ അവസാനിക്കുന്ന വിധത്തിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ അപേക്ഷിക്കുന്നവർ പോർട്ടലിലെ ഇന്നത്തെ സ്ഥിതി നോക്കണം. ബിസിനസ് ലോൺ എടുക്കുന്ന വഴി കൂടി വായിച്ചിട്ട് വേണം ബാങ്കിനെ സമീപിക്കാൻ.

അഗ്രി ടൂറിസവും ഫാം സ്റ്റേയും ഇപ്പോൾ ഊഹത്തിന്റെ വിഷയമല്ല, രജിസ്ട്രേഷൻ വേണ്ട ഒരു വിഭാഗമാണ്. മഹാരാഷ്ട്രയുടെ Agri Tourism Policy (28.09.2020 ലെ GR) വെക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകൾ വ്യക്തമാണ്: കുറഞ്ഞത് 1 ഏക്കർ കൃഷിഭൂമി (സ്കൂൾ പിക്നിക്കിന് 5 ഏക്കർ), മുനിസിപ്പൽ പരിധിക്ക് പുറത്ത് ചുരുങ്ങിയത് 1 കിലോമീറ്റർ അകലം, കൃഷി തന്നെ പ്രധാന തൊഴിലായി തുടരണം, മുറികളുടെ എണ്ണം ഭൂമിയുടെ വിസ്തൃതി അനുസരിച്ച് പരിമിതം (2 ഏക്കർ വരെ പരമാവധി 4 മുറി, 5 ഏക്കർ വരെ 6, അതിന് മുകളിൽ 8 മുറിയും 2 ഡോർമിറ്ററിയും), 8 മുറി വരെ ടൗൺ പ്ലാനിങ് അനുമതി വേണ്ട, ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്നെങ്കിൽ FSSAI ലൈസൻസ് വേണം. 2022 ലെ ലേഖനങ്ങൾ "സർക്കാർ സബ്‌സിഡി ഉണ്ട്" എന്ന് പേരില്ലാതെ പറഞ്ഞിരുന്നു; 2026 ൽ അതിന് പേരും നിരക്കുമുണ്ട്. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റിൽ ആദ്യ രജിസ്ട്രേഷൻ ₹2,500, അഞ്ച് വർഷം കൂടുമ്പോൾ ₹1,000 ന് പുതുക്കാം, രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് സംസ്ഥാന ടൂറിസം നയത്തിന് കീഴിൽ GST, വൈദ്യുതി നിരക്ക് ആനുകൂല്യങ്ങളും ജലസംരക്ഷണ പദ്ധതികളിൽ മുൻഗണനയും കിട്ടും. പഞ്ചാബ് 2026 ൽ സ്വന്തമായി ഒരു Farm Stay Policy വിജ്ഞാപനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കേരളമടക്കമുള്ള മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ അതത് ടൂറിസം വകുപ്പിന്റെ ഇന്നത്തെ നയമാണ് നോക്കേണ്ടത്.

സ്ക്രാപ്പ് യാർഡിന്റെ കാര്യത്തിൽ പഴയ ഉപദേശം ഇപ്പോൾ അപകടകരമാണ്. പഴയ ലേഖനങ്ങൾ ഇതൊരു ₹50,000 ന്റെ ചെറിയ ആശയമായി പറഞ്ഞിരുന്നു. 2026 ൽ വാഹനം വാങ്ങി പൊളിച്ച് സ്ക്രാപ്പ് ചെയ്യുന്ന യാർഡ് MoRTH ന്റെ V-Scrap പോർട്ടലിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത vehicle scrapping facility ആയിരിക്കണം, ഒപ്പം സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിന്റെ consent to establish ഉം consent to operate ഉം വേണം. ലോഹം, ബാറ്ററി, ഇ-വേസ്റ്റ് എന്നിവയ്ക്ക് വെവ്വേറെ അംഗീകാരങ്ങളുമുണ്ട്. അനൗപചാരിക സ്ക്രാപ്പ് യാർഡ് ഇനി ഒരു നിയമപരമായ തുടക്കമല്ല.

ബാക്കി രണ്ട് ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ച് നേരെ പറയാം. വിനോദ കേന്ദ്രത്തിൽ ഷൂട്ടിങ് റേഞ്ച് ഉൾപ്പെടുത്തുന്നെങ്കിൽ ആയുധ ലൈസൻസും സംസ്ഥാന പോലീസ് ക്ലിയറൻസും വേണം, അതുകൊണ്ട് അതിനെ ഒരു "സെറ്റപ്പ് കോസ്റ്റ്" പരിധിക്കുള്ളിൽ ഒതുക്കാൻ പറ്റില്ല. പെറ്റ് പാർക്കിന് ഇന്ത്യയിൽ ഒരു വ്യവസായ സംഘടനയോ ലൈസൻസ് വിഭാഗമോ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ബെഞ്ച്മാർക്കോ ഇല്ല, അതുകൊണ്ട് അതിന്റെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്ന കണക്കുകൾ വിശ്വസിക്കേണ്ടതില്ല. ടൂറിസ്റ്റ് പാതയോരത്തെ ക്യാമ്പ് സൈറ്റിന് സംസ്ഥാന ടൂറിസം, വനം വകുപ്പ് അനുമതികൾ വേണം, അവ സംസ്ഥാനം തോറും വ്യത്യസ്തമാണ്.

ഓരോ ഓപ്ഷനും തുടങ്ങാൻ എത്ര വേണം, എത്ര കിട്ടും?

ഭൂമി വാടകയ്ക്ക് കൊടുക്കുന്നതിന്റെ വരുമാനം "ലാഭ ശതമാനം" ആയി പറയുന്നത് ഒരു കണക്ക് പിശകാണ്, കാരണം വാടകയ്ക്ക് ഉൽപാദന ചെലവ് ഇല്ല. ലീസ് ഓപ്ഷനുകൾ മാസ വാടകയായോ ചതുരശ്രയടിക്ക് മാസം ഇത്ര എന്നോ പറയണം; ലാഭ ശതമാനം സ്വന്തമായി നടത്തുന്ന സംരംഭങ്ങൾക്ക് മാത്രമേ യോജിക്കൂ. താഴെയുള്ള പട്ടികയിൽ ഔദ്യോഗിക ഉറവിടമുള്ള കണക്ക് മാത്രമേ ഒരു സംഖ്യയായി കൊടുത്തിട്ടുള്ളൂ.

പട്ടികയിലെ ഒരു കാര്യം എടുത്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്. പാർക്കിങ്, ഇവന്റ്, കല്യാണ വേദി, ഹോർഡിങ്, ഷൂട്ടിങ് ലൊക്കേഷൻ, പെറ്റ് പാർക്ക്, കൂൺ, നഴ്സറി തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് ഇന്ത്യയിൽ ഒരു ഔദ്യോഗിക സ്ഥാപനവും വ്യവസായ സംഘടനയും ഒരു സെറ്റപ്പ് കോസ്റ്റ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നില്ല. പ്ലോട്ടിന്റെ വലുപ്പം, നഗരത്തിന്റെ ടയർ, എത്ര പണിയുന്നു എന്നതനുസരിച്ച് 2026 ലെ ക്വട്ടേഷനുകൾ പത്തിരട്ടി വരെ വ്യത്യാസപ്പെടും. അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഒരു സംഖ്യ പറയുന്നതിന് പകരം, മൂന്ന് പ്രാദേശിക കരാറുകാരിൽ നിന്ന് നിങ്ങളുടെ അളവ് പറഞ്ഞ് ക്വട്ടേഷൻ വാങ്ങുകയാണ് വേണ്ടത്. കൂടുതൽ ഓപ്ഷനുകൾ താരതമ്യം ചെയ്യാൻ ബിസിനസ് ആശയങ്ങളുടെ വിശദമായ പട്ടിക കൂടി നോക്കാം.

തീരുമാനിക്കും മുമ്പ് പ്ലോട്ടിൽ എന്തൊക്കെ പരിശോധിക്കണം?

രേഖകൾ ആദ്യം, ആശയം പിന്നെ. ആധാരം, കുടിക്കട സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (encumbrance certificate), പോക്കുവരവ് രേഖ, അതിർത്തി അളന്ന് തിട്ടപ്പെടുത്തിയ സർവേ സ്കെച്ച് എന്നിവ ഒരുമിച്ച് വെച്ച് പേരും വിസ്തീർണവും ഒത്തുനോക്കുക. പിന്നെ വില്ലേജ്/നഗരസഭാ ഓഫീസിൽ നിന്ന് ഭൂമിയുടെ സോണും അനുവദനീയമായ ഉപയോഗവും എഴുതി വാങ്ങുക.

അതിന് ശേഷമാണ് ഭൗതിക പരിശോധന. വാഹനം കയറുന്ന റോഡ് ഉണ്ടോ, അതിന്റെ വീതി എത്ര, ലോറി തിരിക്കാൻ പറ്റുമോ എന്നത് യാർഡിനും വെയർഹൗസിനും നിർണായകമാണ്. വെള്ളത്തിന്റെ ഉറവിടം എന്താണ്, കുഴൽക്കിണർ വേണമെങ്കിൽ അതിന് അനുമതി കിട്ടുമോ. വൈദ്യുതി കണക്ഷനും ആവശ്യമായ ലോഡും ലഭ്യമാണോ. മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം കയറുന്ന സ്ഥലമാണോ, മണ്ണിന്റെ ഉറപ്പ് എന്താണ്, ഓട വേണ്ടിവരുമോ. ചുറ്റുമതിലും കാവലും ഇൻഷുറൻസും ഇല്ലാത്ത പ്ലോട്ടിൽ കൈയേറ്റവും മാലിന്യം തള്ളലും സ്ഥിരം പ്രശ്നമാണ്.

അവസാനം പണത്തിന്റെ വശം. വസ്തു നികുതി കൃത്യമായി അടച്ചിട്ടുണ്ടോ, വാണിജ്യ വാടകയ്ക്ക് GST എങ്ങനെ ബാധകമാകും, വാടക വരുമാനം ഏത് തലക്കെട്ടിൽ ആദായ നികുതിക്ക് വരും എന്നിവ ഒരു CA യോട് ചോദിച്ച് ഉറപ്പിക്കുക. ഈ മൂന്നും അറിയാതെ ലീസ് ഒപ്പിട്ടാൽ ആദ്യ വർഷം തന്നെ വരുമാനത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗം പോകും.

ഭൂമി ലീസിന് കൊടുക്കാൻ എന്തൊക്കെ രേഖകൾ വേണം?

ദീർഘകാല ലീസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ലീസ് ഡീഡ് ആയി തന്നെ ചെയ്യണം, മുദ്രപ്പത്ര നിരക്ക് സംസ്ഥാനം അനുസരിച്ചാണ്. ഹ്രസ്വകാല ക്രമീകരണങ്ങൾക്ക് leave and licence മതിയാകും, പക്ഷേ അതിന്റെ അവകാശങ്ങൾ കുറവാണ്. കരാറിൽ എഴുതേണ്ട അഞ്ച് കാര്യങ്ങൾ ഇവയാണ്: കാലാവധി, വാടക കൂട്ടുന്ന escalation clause, ഒഴിയുന്ന വ്യവസ്ഥയും ഭൂമി പഴയപടിയാക്കി തരേണ്ട ബാധ്യതയും, നിർമാണവും വൈദ്യുതി, വെള്ളം ബില്ലുകളും ആര് വഹിക്കും, സർക്കാർ കുടിശ്ശികകളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ആർക്ക്.

നികുതിയുടെ ഭാഗത്ത് 2026 ൽ മൂന്ന് മാറ്റങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ഒന്ന്, 2025 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ section 194-I പ്രകാരമുള്ള TDS വേണ്ടത് വാടക മാസം ₹50,000 ത്തിലോ വർഷം ₹6,00,000 ത്തിലോ കൂടുമ്പോൾ മാത്രമാണ് (നേരത്തേ ഇത് വർഷം ₹2,40,000 ആയിരുന്നു); നിരക്ക് ഭൂമി, കെട്ടിടം, ഫർണിച്ചർ എന്നിവയ്ക്ക് 10% ഉം പ്ലാന്റ്, മെഷിനറിക്ക് 2% ഉം ആണ്. രണ്ട്, 2024 ഒക്ടോബർ 10 മുതൽ റസിഡൻഷ്യൽ അല്ലാത്ത വസ്തു GST രജിസ്ട്രേഷൻ ഇല്ലാത്ത ഒരാൾ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഒരാൾക്ക് വാടകയ്ക്ക് കൊടുക്കുമ്പോൾ reverse charge ബാധകമാണ്, അതായത് GST അടയ്ക്കേണ്ടത് വാടകക്കാരനാണ് (CBIC ന്റെ Notification 09/2024-Central Tax (Rate); composition levy എടുത്തവരെ 2025 ജനുവരിയിലെ 07/2025-CTR ഒഴിവാക്കി). മൂന്ന്, Income-tax Act, 2025 ആണ് Tax Year 2026-27 മുതൽ ബാധകം; FY 2025-26 വരെയുള്ള കുടിശ്ശികകൾക്ക് 1961 ലെ നിയമമാണ് ബാധകം. ഒഴിഞ്ഞ ഭൂമിയുടെ വാടക "income from house property" അല്ല, അതുകൊണ്ട് ഏത് തലക്കെട്ടിലാണ് അത് കാണിക്കേണ്ടത് എന്ന് ഒരു CA യോട് ചോദിച്ച് ഉറപ്പിക്കുക.

വാക്കാലുള്ള ധാരണയും വെറും ബോണ്ട് പേപ്പറും തർക്കം വരുമ്പോൾ ഒന്നിനും കൊള്ളില്ല. ഭൂമി തിരികെ കിട്ടാൻ വർഷങ്ങൾ കോടതി കയറേണ്ടിവരും, അതുവരെ വാടകയും ഇല്ല. ടെലികോം കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ മാത്രമാണ് രജിസ്ട്രേഷൻ ഐച്ഛികമായി RoW Rules 2024 വിടുന്നത്, അപ്പോഴും ഒപ്പിട്ട എഴുത്ത് കരാർ നിർബന്ധമാണ്. ഒന്നിലധികം ചെറിയ വാടകക്കാരിൽ നിന്ന്, ഉദാഹരണത്തിന് ഫുഡ് ട്രക്ക് പിച്ചിൽ നിന്നോ പാർക്കിങ്ങിൽ നിന്നോ, മാസം തോറും പണം പിരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ഓരോ പിരിവിന്റെയും കണക്ക് എഴുതി വെക്കണം. അതിന് OkCredit പോലുള്ള സൗജന്യ ഡിജിറ്റൽ ഖാത ആപ്പ് ഉപയോഗിക്കാം, ഓരോ എൻട്രിക്കും ഉപഭോക്താവിന് SMS പോകും, ബാക്കിയുള്ള തുകയ്ക്ക് ഓട്ടോമാറ്റിക് ഓർമപ്പെടുത്തലും പോകും (Android ആപ്പ്).

കടം കണക്ക് ഇനി ഡിജിറ്റൽ, OkCredit-ൽ

ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യൂ

ആദ്യത്തെ വാടകക്കാരനെ എങ്ങനെ കണ്ടെത്തും?

ഇടനിലക്കാരെ കാത്തിരിക്കുന്നതിന് പകരം നേരിട്ട് സമീപിക്കുന്നതാണ് വേഗം. ടവർ കമ്പനികൾ, 3PL, ലോജിസ്റ്റിക്സ് കമ്പനികൾ, ഔട്ട്ഡോർ മീഡിയ ഏജൻസികൾ, ഇവന്റ് പ്ലാനർമാർ എന്നിവർക്ക് അവരുടേതായ സൈറ്റ് ആവശ്യങ്ങളുണ്ട്, പ്ലോട്ടിന്റെ ലൊക്കേഷൻ, വിസ്തീർണം, റോഡ് വീതി, വൈദ്യുതി ലഭ്യത എന്നിവ ഒരു പേജിൽ എഴുതി അയച്ചാൽ മതി.

ഒപ്പം അടിസ്ഥാന കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുക. ക്ലാസിഫൈഡ് സൈറ്റുകളിലും പ്രോപ്പർട്ടി പോർട്ടലുകളിലും പ്ലോട്ട് വിഭാഗത്തിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുക; നല്ല വെളിച്ചത്തിൽ എടുത്ത ഫോട്ടോയും സർവേ നമ്പറും ഭൂമിയുടെ സോണും കൊടുത്താൽ അന്വേഷണങ്ങൾ കൂടും. പ്ലോട്ടിൽ ഫോൺ നമ്പറുള്ള ബോർഡ് വെക്കുക, അയൽക്കാരോട് പറയുക, പ്രാദേശിക ബ്രോക്കർമാരെ അറിയിക്കുക. വില പറയും മുമ്പ് അടുത്തുള്ള സമാന പ്ലോട്ടുകൾക്ക് ഇപ്പോൾ എത്ര വാടക കിട്ടുന്നു എന്ന് അന്വേഷിച്ച് ഒരു ബെഞ്ച്മാർക്ക് ഉണ്ടാക്കുക. സർക്കാർ പിന്തുണയോടെയാണ് സംരംഭം തുടങ്ങുന്നതെങ്കിൽ ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾക്കുള്ള സർക്കാർ പദ്ധതികൾ ആദ്യം വായിക്കുന്നത് നന്നായിരിക്കും.

പതിവ് ചോദ്യങ്ങൾ

ഒഴിഞ്ഞ പ്ലോട്ട് വാടകയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ എന്തൊക്കെ അനുമതി വേണം?

ഉപയോഗം അനുസരിച്ചാണ് അനുമതി. ഭൂമിയുടെ ലാൻഡ്-യൂസ് ക്ലാസിഫിക്കേഷനും ഡെവലപ്‌മെന്റ് പ്ലാനും ആദ്യം നോക്കണം; കൃഷിഭൂമിയിൽ കൃഷിയിതര ഉപയോഗത്തിന് മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും റവന്യൂ വകുപ്പിന്റെ പരിവർത്തന അനുമതി വേണം. വാണിജ്യ പാർക്കിങ്ങിനും ഹോർഡിങ്ങിനും തദ്ദേശ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ലൈസൻസ്, ഇവന്റുകൾക്ക് പോലീസ്, ഫയർ അനുമതി, ഭക്ഷണത്തിന് FSSAI എന്നിവ വേണം. ടെലികോം ടവറിന് RoW Rules 2024 പ്രകാരമുള്ള എഴുത്ത് കരാർ മതി, അതിന് ഒരു പൊതു സ്ഥാപനവും ഫീസ് ഈടാക്കരുത്.

കൃഷിഭൂമിയിൽ ബിസിനസ് നടത്താമോ?

കൃഷിയും അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളും ആകാം: മത്സ്യക്കൃഷി, ഡെയറി, കോഴി, നഴ്സറി, പോളിഹൗസ്, അഗ്രി ടൂറിസം. കൃഷിയിതര വാണിജ്യ ഉപയോഗത്തിന് പരിവർത്തന അനുമതി വേണം. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ 2026 ഫെബ്രുവരി മുതൽ കളക്ടറുടെ പ്രത്യേക NA ഉത്തരവ് ഒഴിവാക്കി, ബിൽഡിങ് പ്ലാൻ അംഗീകാരം തന്നെ NA അനുമതിയായി കണക്കാക്കുന്നു; മറ്റ് മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പഴയ നടപടി തുടരുന്നു.

ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള വാടക വരുമാനത്തിന് നികുതി എങ്ങനെയാണ്?

2025 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ വാടക മാസം ₹50,000 ത്തിലോ വർഷം ₹6,00,000 ത്തിലോ കൂടിയാൽ മാത്രമേ section 194-I പ്രകാരം TDS വേണ്ടതുള്ളൂ, നിരക്ക് ഭൂമിക്കും കെട്ടിടത്തിനും 10%. 2024 ഒക്ടോബർ 10 മുതൽ റസിഡൻഷ്യൽ അല്ലാത്ത വസ്തുവിന്റെ വാടകയിൽ GST reverse charge ബാധകമാണ്, GST രജിസ്ട്രേഷൻ ഇല്ലാത്ത ഉടമ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത വാടകക്കാരന് കൊടുക്കുമ്പോൾ നികുതി വാടകക്കാരൻ അടയ്ക്കും. Income-tax Act, 2025 ആണ് Tax Year 2026-27 മുതൽ ബാധകം, ഒഴിഞ്ഞ ഭൂമിയുടെ വാടക ഏത് തലക്കെട്ടിൽ കാണിക്കണം എന്ന് CA യോട് ഉറപ്പിക്കുക.

എത്ര വലിയ പ്ലോട്ട് ഉണ്ടെങ്കിലേ വരുമാനമുണ്ടാക്കാൻ പറ്റൂ?

കുറഞ്ഞ വിസ്തീർണത്തിന് പൊതുവായ ഒരു നിയമമില്ല, ഓപ്ഷനാണ് വലുപ്പം തീരുമാനിക്കുന്നത്. ഹോർഡിങ്ങിനും ടവറിനും ചെറിയ സ്ഥലം മതി, പക്ഷേ ലൊക്കേഷൻ ശരിയാകണം. PMMSY കുളങ്ങളുടെ കണക്ക് ഹെക്ടറിലാണ്. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ അഗ്രി ടൂറിസം രജിസ്ട്രേഷന് കുറഞ്ഞത് 1 ഏക്കർ കൃഷിഭൂമി വേണം, സ്കൂൾ പിക്നിക്കിന് 5 ഏക്കർ. PM-KUSUM Component A ന് 500 kW മുതലുള്ള പ്ലാന്റിന് ഇടമുള്ള, സബ്‌സ്റ്റേഷന് അടുത്ത ഭൂമി വേണം.

ഒഴിഞ്ഞ ഭൂമി ഓൺലൈനിൽ എങ്ങനെ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യാം?

ക്ലാസിഫൈഡ്, പ്രോപ്പർട്ടി പോർട്ടലുകളിൽ പ്ലോട്ട്/ലാൻഡ് വിഭാഗത്തിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്യാം. നല്ല വെളിച്ചത്തിൽ എടുത്ത അതിർത്തി വ്യക്തമാകുന്ന ഫോട്ടോ, സർവേ നമ്പർ, വിസ്തീർണം, റോഡ് വീതി, സോൺ, കുടിക്കട സർട്ടിഫിക്കറ്റ് തയ്യാറാണെന്ന കുറിപ്പ് എന്നിവ ചേർക്കുക. ഒപ്പം പ്ലോട്ടിൽ ബോർഡ് വെക്കുന്നതും അയൽക്കാരോടും പ്രാദേശിക ബ്രോക്കർമാരോടും പറയുന്നതും ഇപ്പോഴും ഫലം തരുന്ന വഴികളാണ്.