2026-ൽ ഒരു മെഡിക്കൽ സ്റ്റോർ നിയമപ്രകാരം നടത്താൻ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ എപ്പോഴും ശരിയായിരിക്കണം: കൗണ്ടറിൽ രജിസ്ട്രേഷൻ സാധുവായ ഫാർമസിസ്റ്റ്, ഓരോ അഞ്ച് വർഷത്തിലും അടയ്ക്കുന്ന ₹1,500 ലൈസൻസ് retention fee, ഷെൽഫിൽ ഒരൊറ്റ എക്സ്പയേർഡ് സ്ട്രിപ്പ് പോലും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ. ഇതിലേതെങ്കിലും പിഴച്ചാൽ Drugs and Cosmetics Act സെക്ഷൻ 27(d) പ്രകാരം ഒന്ന് മുതൽ രണ്ട് വർഷം വരെ തടവും കുറഞ്ഞത് ₹20,000 പിഴയും വരാം.
മെഡിക്കൽ സ്റ്റോർ നടത്താൻ ഏതൊക്കെ ലൈസൻസ് എപ്പോഴും സാധുവായിരിക്കണം?
2017 മുതൽ ഡ്രഗ് ലൈസൻസിന്റെ കാലാവധി തീരുന്നില്ല, പക്ഷേ അഞ്ച് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ retention fee അടച്ചില്ലെങ്കിൽ ലൈസൻസ് റദ്ദായതായി കണക്കാക്കും. 2017 ഒക്ടോബർ 27-ലെ G.S.R. 1337(E) വിജ്ഞാപനം Drugs Rules 1945-ലെ Rule 63 മാറ്റിയെഴുതി. Form 20, 20A, 20B, 20BB, 20F, 20G, 21, 21A, 21B, 21BB എന്നീ sale licence-കൾ ഇപ്പോൾ സ്ഥിരമായി സാധുവാണ്, ഒരു നിബന്ധനയോടെ: ഓരോ അഞ്ച് വർഷം തീരും മുൻപ് grant fee-ക്ക് തുല്യമായ retention fee അടച്ചിരിക്കണം.
ഇവിടെയാണ് പല കടയുടമകളും ഇപ്പോഴും പഴയ ധാരണ വെച്ച് പെടുന്നത്. "അഞ്ച് വർഷം കൂടുമ്പോൾ renew ചെയ്യണം" എന്ന പഴയ രീതി ഇനി ഇല്ല, പകരം ഫീസ് അടയ്ക്കാൻ വൈകിയാൽ മാസം തോറും ലൈസൻസ് ഫീസിന്റെ 2% വീതം അധികം അടയ്ക്കണം. ആറ് മാസം കഴിഞ്ഞും അടച്ചില്ലെങ്കിൽ ലൈസൻസ് റദ്ദായതായി കണക്കാക്കും. Form 20-ൽ തന്നെ ഇപ്പോൾ പറയുന്നത്, risk-based രീതിയിൽ മൂന്ന് വർഷത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും compliance പരിശോധിക്കുമെന്നാണ്.
ഫീസ് 2026-ൽ ഇങ്ങനെയാണ് (Drugs Rules 1945, Rule 59(2), CDSCO-യുടെ 01-07-2024 വരെയുള്ള consolidated പതിപ്പ് പ്രകാരം):
| അപേക്ഷ | ഏത് ലൈസൻസിന് | ഫീസ് (2026) |
|---|---|---|
| Form 19 | Retail sale licence (Form 20/21) | ₹1,500 |
| Form 19A | Restricted licence | ₹500 |
| Form 19C | Schedule X മരുന്നുകൾക്ക് | ₹500 |
Retention fee ഇതേ തുകയാണ്, ഓരോ അഞ്ച് വർഷത്തിലും (Rule 63(2)). സംസ്ഥാന പോർട്ടലുകൾ ഇതിന് പുറമെ processing, inspection ചാർജുകൾ ചേർക്കാറുണ്ട്, അതുകൊണ്ട് ആകെ ചെലവ് സംസ്ഥാനം അനുസരിച്ച് മാറും. അപേക്ഷ പോകുന്നത് CDSCO-യിലേക്കല്ല, Rule 59(1) പ്രകാരം സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിച്ച licensing authority-ക്കാണ്, അതായത് സംസ്ഥാന ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോൾ വിഭാഗം അഥവാ State FDA. ഫയലിംഗ് പേപ്പറിലാണോ ഓൺലൈൻ പോർട്ടലിലാണോ എന്നത് ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും വ്യത്യസ്തമാണ്, നിങ്ങളുടെ ജില്ലാ ഡ്രഗ്സ് ഇൻസ്പെക്ടറോട് ചോദിച്ച് ഉറപ്പിക്കുക.
ഡ്രഗ് ലൈസൻസിന് പുറമെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ shops and establishments രജിസ്ട്രേഷൻ, തദ്ദേശ സ്ഥാപനത്തിന്റെ trade licence, GST രജിസ്ട്രേഷൻ എന്നിവയും ബാധകമാകും. GST-യുടെ turnover പരിധിയും Udyam രജിസ്ട്രേഷന്റെ ആവശ്യകതയും ഇടയ്ക്ക് മാറുന്നതുകൊണ്ട് അത് നിങ്ങളുടെ CA-യോട് ഉറപ്പിച്ചിട്ട് മാത്രം തീരുമാനിക്കുക. ലൈസൻസിന്റെ കോപ്പിയും retention fee അടച്ച ചലാനും കൗണ്ടറിൽ തന്നെ, ചോദിക്കുന്ന നിമിഷം എടുത്തുകാണിക്കാവുന്ന വിധം സൂക്ഷിക്കുന്നതാണ് പ്രായോഗിക ബുദ്ധി.
കൗണ്ടറിൽ രജിസ്റ്റേർഡ് ഫാർമസിസ്റ്റ് വേണമെന്ന് നിയമം പറയുന്നുണ്ടോ?
ഉണ്ട്. Rule 65(2) പ്രകാരം prescription-ൽ ഉള്ള ഓരോ വിൽപ്പനയും രജിസ്റ്റേർഡ് ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മേൽനോട്ടത്തിൽ നടക്കണം, ആ ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ State Pharmacy Council രജിസ്ട്രേഷൻ അപ്പോൾ സാധുവായിരിക്കുകയും വേണം. Rule 64(1) പറയുന്നത് കട ഒരു competent person-ന്റെ ചുമതലയിലായിരിക്കണം എന്നും Schedule N-ലെ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കണം എന്നുമാണ്.
ഇൻസ്പെക്ടർ നോക്കുന്നത് ഡിഗ്രി സർട്ടിഫിക്കറ്റല്ല, രജിസ്ട്രേഷനാണ്. Pharmacy Act 1948 പ്രകാരം D.Pharm (രണ്ട് വർഷം), B.Pharm, Pharm.D എന്നിവയാണ് ഫാർമസിസ്റ്റായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ അംഗീകൃത യോഗ്യതകൾ. M.Pharm ഒരു ബിരുദാനന്തര യോഗ്യതയാണ്, പ്രത്യേക രജിസ്ട്രേഷൻ വഴിയല്ല. കടയുടമയ്ക്ക് ഫാർമസി യോഗ്യതയില്ലെങ്കിൽ വഴി ഒന്നേയുള്ളൂ: മുഴുവൻ സമയം ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു രജിസ്റ്റേർഡ് ഫാർമസിസ്റ്റിനെ ശമ്പളത്തിന് നിയമിക്കുക, appointment letter സൂക്ഷിക്കുക.
മറ്റൊരാളുടെ ഫാർമസി സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വാടകയ്ക്കെടുത്ത് കട നടത്തുന്നത് പണ്ടും നിയമവിരുദ്ധമായിരുന്നു, ഇന്ന് പിടിക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കൂടുതലാണ്. Pharmacy Council of India 2023 ഡിസംബർ 13 മുതൽ ഫാർമസിസ്റ്റ് രജിസ്ട്രേഷന്റെ ആധാർ authentication നിർബന്ധമാക്കി, അതായത് ഒരാളെ രണ്ട് കടയിൽ കാണിക്കുന്ന പഴയ ഏർപ്പാട് ഇനി എളുപ്പമല്ല. പരിശോധനയിൽ നോക്കുന്നത് മൂന്ന് കാര്യമാണ്: ഫാർമസിസ്റ്റ് ആ സമയത്ത് കടയിൽ ഉണ്ടോ, appointment letter ഉണ്ടോ, രജിസ്ട്രേഷൻ പുതുക്കിയ തീയതി കടന്നുപോയിട്ടില്ലേ.
ഫാർമസിസ്റ്റ് ഇല്ലാത്ത നേരത്ത് prescription മരുന്ന് വിറ്റാൽ Rule 66 പ്രകാരം show-cause നോട്ടീസിന് ശേഷം ലൈസൻസ് suspend ചെയ്യാനോ റദ്ദാക്കാനോ licensing authority-ക്ക് അധികാരമുണ്ട്. ഒപ്പം സെക്ഷൻ 27(d) പ്രകാരമുള്ള ക്രിമിനൽ ബാധ്യതയും.
പ്രിസ്ക്രിപ്ഷനും Schedule H, H1, X മരുന്നുകളും: എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത്?
ഇന്ത്യൻ നിയമത്തിൽ "OTC" എന്നൊരു വിഭാഗം ഇല്ല എന്നതാണ് ആദ്യം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. Rule 65(9) പ്രകാരം Schedule H, Schedule H1, Schedule X എന്നിവയിലുള്ള ഏത് മരുന്നും രജിസ്റ്റേർഡ് മെഡിക്കൽ പ്രാക്ടീഷണറുടെ prescription-ൽ മാത്രമേ retail ആയി വിൽക്കാവൂ. ബാക്കിയുള്ളവ prescription ഇല്ലാതെ വിൽക്കാം, പക്ഷേ അതും രജിസ്റ്റേർഡ് ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ വേണം. "Prescription vs OTC" എന്നല്ല, "scheduled vs non-scheduled" എന്നാണ് ശരിയായ വേർതിരിവ്.
Schedule H1 ഇപ്പോൾ 50 molecule വരെ നീണ്ടിരിക്കുന്നു. Oxytocin (47), Tapentadol (48), Oseltamivir (49), Zanamivir (50) എന്നിവ പിന്നീട് ചേർത്തതാണ്. അവസാനത്തെ രണ്ടും ആന്റിവൈറലുകളാണ്, അതായത് ഓരോ പനിക്കാലത്തും ഇത് നിങ്ങളുടെ കൗണ്ടറിനെ നേരിട്ട് ബാധിക്കും.
H1 രജിസ്റ്റർ ഒരു ഫോർമാലിറ്റിയല്ല. Rule 65(3)(h) പ്രകാരം അതിൽ prescriber-ന്റെ പേരും വിലാസവും, രോഗിയുടെ പേര്, മരുന്നിന്റെ പേര്, അളവ് എന്നിവ രേഖപ്പെടുത്തണം, മൂന്ന് വർഷം സൂക്ഷിക്കണം, പരിശോധനയ്ക്ക് ഹാജരാക്കണം. രജിസ്റ്ററിലെ എൻട്രികളും ഷെൽഫിലെ H1 സ്റ്റോക്കും ഒത്തുപോകുന്നില്ലെങ്കിൽ അത് ഇൻസ്പെക്ടർക്ക് ആദ്യം കണ്ണിൽപ്പെടുന്ന കാര്യമാണ്. Schedule X മരുന്നുകൾക്ക് Form 19C വഴിയുള്ള പ്രത്യേക ലൈസൻസ് വേണം, അതിന്റെ prescription-ഉം signed order-ഉം രണ്ട് വർഷം സൂക്ഷിക്കണം. വിൽപ്പനയുടെ cash memo അല്ലെങ്കിൽ credit memo കോപ്പികൾ മൂന്ന് വർഷവും, മറ്റ് രജിസ്റ്ററുകൾ അവസാന എൻട്രി മുതൽ കുറഞ്ഞത് രണ്ട് വർഷവും വേണം.
എഴുത്ത് വായിക്കാൻ പറ്റാത്ത prescription കിട്ടിയാൽ ഊഹിച്ച് കൊടുക്കരുത്. രോഗിയെ ഡോക്ടറുടെ അടുത്തേക്ക് തിരിച്ചയക്കുകയോ ഡോക്ടറെ വിളിച്ച് സ്ഥിരീകരിക്കുകയോ ആണ് ചെയ്യേണ്ടത്. ആന്റിബയോട്ടിക് സ്ട്രിപ്പുകളിലെ ചുവന്ന വരയും അതിനൊപ്പമുള്ള മുന്നറിയിപ്പും ഉപഭോക്താവിനെ കാണിച്ച് ഒരു വരി പറയുന്നത് ശീലമാക്കുക: കോഴ്സ് പൂർത്തിയാക്കണം, ബാക്കി വരുന്ന ഗുളികകൾ അടുത്ത തവണ സ്വയം കഴിക്കാൻ വെക്കരുത്.
മരുന്നുകളുടെ സ്റ്റോറേജും കോൾഡ് ചെയിനും എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണം?
മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറിൽ AC വേണമെന്ന് കേന്ദ്ര നിയമം എവിടെയും പറയുന്നില്ല. Rule 64(1) ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ലൈസൻസിൽ ഉൾപ്പെട്ട മരുന്നുകളുടെ ഗുണനിലവാരം നിലനിർത്താൻ പര്യാപ്തമായ storage accommodation ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നാണ്. അതായത് നിയമപരമായ അളവുകോൽ ലേബലിൽ അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്ന storage condition ആണ്. "Store below 25°C" എന്ന് ലേബലിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ ആ സ്ട്രിപ്പ് 34 ഡിഗ്രി ചൂടുള്ള ഷെൽഫിൽ ഇരിക്കുന്നത് ലംഘനമാണ്, AC ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് അതിന്റെ ഉത്തരമല്ല.
വാക്സിൻ, ഇൻസുലിൻ, ചില eye drops പോലുള്ള cold-chain ഇനങ്ങൾ വെക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമാണ് ഫ്രിഡ്ജ് പ്രായോഗികമായി നിർബന്ധമാകുന്നത്. അപ്പോൾ ഒരു തെർമോമീറ്റർ ലോഗ് കൂടി വേണം. ദിവസം രണ്ട് നേരം താപനില എഴുതിവെക്കുന്ന ഒരു സാധാരണ രജിസ്റ്റർ മതി, പരിശോധനയിൽ അതാണ് നിങ്ങളുടെ തെളിവ്. കേരളത്തിലെ മഴക്കാലത്തെ ഈർപ്പവും വേനലിലെ ചൂടും കണക്കിലെടുത്ത് ഇൻവെർട്ടർ ബാക്കപ്പ് ഇല്ലാത്ത ഫ്രിഡ്ജ് ഒരു റിസ്കാണ്, കറന്റ് പോയ മണിക്കൂറുകൾ ലോഗിൽ ഒരു കുറിപ്പായി ചേർക്കുക.
Schedule N പ്രകാരം ഒരു ഫാർമസിസ്റ്റിന് dispensing area കുറഞ്ഞത് 6 ചതുരശ്ര മീറ്റർ വേണം, ഓരോ അധിക ഫാർമസിസ്റ്റിനും 2 ചതുരശ്ര മീറ്റർ കൂടി. മേൽക്കൂരയുടെ ഉയരം കുറഞ്ഞത് 2.5 മീറ്റർ, തറ കഴുകാവുന്നതാകണം, POISON എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയ താഴിട്ട് പൂട്ടാവുന്ന അലമാരയും വേണം. എക്സ്പയേർഡ്, damaged സ്റ്റോക്ക് വിൽപ്പനയ്ക്കുള്ള സ്റ്റോക്കിൽ നിന്ന് പൂർണമായി മാറ്റി പ്രത്യേകം അടയാളപ്പെടുത്തിയ സ്ഥലത്ത് വെക്കണം.
എക്സ്പയറി, നിയർ-എക്സ്പയറി സ്റ്റോക്ക് എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണം?
Rule 65(17) വളരെ കൃത്യമാണ്: എക്സ്പയറി തീയതി കഴിഞ്ഞ ഒരു മരുന്നും വിൽക്കാനോ സ്റ്റോക്ക് ചെയ്യാനോ പാടില്ല. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട വാക്ക് "സ്റ്റോക്ക് ചെയ്യാനോ" എന്നതാണ്. നിങ്ങൾ അത് വിറ്റു എന്ന് തെളിയിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല, വിൽപ്പനയ്ക്കുള്ള ഷെൽഫിൽ ഇരുന്നാൽ തന്നെ ലംഘനമായി.
മടക്കി അയക്കാനോ, reimbursement-നോ, നിർമാതാവ് നശിപ്പിക്കാനോ കാത്തിരിക്കുന്ന എക്സ്പയേർഡ് സ്റ്റോക്ക് കടയിൽ വെക്കാം, പക്ഷേ ഒരു നിബന്ധനയിൽ മാത്രം: വ്യാപാര സ്റ്റോക്കിൽ നിന്ന് വേറിട്ട്, "Not for sale" എന്ന് മുകളിൽ വ്യക്തമായി കാണുന്ന കാർട്ടണുകളിൽ. ആ ബോർഡ് ഒട്ടിക്കാൻ അഞ്ച് മിനിറ്റ് മതി, അത് ചെയ്യാത്തതിന്റെ വില വളരെ കൂടുതലാണ്.
പ്രായോഗികമായി ചെയ്യേണ്ടത് മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ near-expiry ഓഡിറ്റാണ്. ബില്ലിംഗ് സോഫ്റ്റ്വെയറിൽ batch-expiry alert ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഓൺ ചെയ്ത്, മൂന്ന് മുതൽ ആറ് മാസം വരെ ബാക്കിയുള്ള ബാച്ചുകൾ വേറെ ട്രേയിലേക്ക് മാറ്റുക. ഓരോ distributor-ക്കും മടക്കി സ്വീകരിക്കുന്ന window വ്യത്യസ്തമാണ്, അത് നിങ്ങളുടെ supplier-മായി എഴുതി ഉറപ്പിക്കുക, കിട്ടുന്ന credit note-ഉം debit note-ഉം purchase ബില്ലുകൾക്കൊപ്പം ഫയൽ ചെയ്യുക.
Batch number ട്രാക്ക് ചെയ്യുന്ന ശീലം recall വരുമ്പോൾ മാത്രമാണ് അതിന്റെ വില കാണിക്കുക. ഒരു ബാച്ച് പിൻവലിക്കാൻ NPPA-യോ നിർമാതാവോ പറഞ്ഞാൽ, ആ ബാച്ച് ആർക്കൊക്കെ കൊടുത്തു എന്ന് ബില്ലിൽ നിന്ന് പത്ത് മിനിറ്റിൽ കണ്ടെത്താൻ കഴിയണം. 2026-ൽ ഇതിന് ഒരു പുതിയ ഉപകരണം കൂടിയുണ്ട്: Rule 96(6), 96(7), Schedule H2 പ്രകാരം ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിൽക്കുന്ന 300 brand pack-കളിൽ നിർമാതാവ് ബാർകോഡോ QR കോഡോ പതിപ്പിക്കണം. അതിൽ unique product identification code, generic-ഉം brand-ഉം പേര്, നിർമാതാവ്, batch number, നിർമാണ, എക്സ്പയറി തീയതികൾ, manufacturing licence number എന്നിവയുണ്ടാകും. കൺസൈൻമെന്റ് സ്വീകരിക്കും മുൻപ് ഒരു പായ്ക്ക് സ്കാൻ ചെയ്യുന്നത് വ്യാജ മരുന്ന് കടയിലേക്ക് കയറാതിരിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും വേഗമേറിയ വഴിയാണ്.
വില, ബിൽ, GST: മെഡിക്കൽ സ്റ്റോർ ഉടമകൾ എവിടെയാണ് കുടുങ്ങുന്നത്?
DPCO 2013-ന്റെ para 26 പ്രകാരം നിലവിലെ price list-ലെ വിലയോ ലേബലിലെ വിലയോ, ഏതാണോ കുറവ്, അതിൽ കൂടുതൽ ഒരു ഫോർമുലേഷനും ഉപഭോക്താവിന് വിൽക്കാൻ പാടില്ല. Para 27 പറയുന്നത് സ്ട്രിപ്പ് മുറിച്ച് അഞ്ച് ഗുളിക കൊടുക്കുമ്പോൾ pro-rata വിലയിൽ കൂടുതൽ വാങ്ങരുതെന്നാണ്. Para 25(3) പ്രകാരം നിർമാതാവിന്റെ price list-ഉം supplementary price list-ഉം ഉപഭോക്താവിന് നോക്കാൻ പറ്റുന്ന വിധം കടയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കണം. ഒരു ceiling price സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ NPPA-യുടെ Pharma Sahi Daam ആണ് ഔദ്യോഗിക പരിശോധനാ മാർഗം.
2026-ലെ ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റം ഇതാണ്: ഇനി അധിക വില ഈടാക്കിയതിന്റെ ബാധ്യത കടയുടെ തലയിൽ വരാം. 2026 ജൂൺ 30-ന് വിജ്ഞാപനം ചെയ്ത Drugs (Prices Control) Amendment Order 2026 (S.O. 3516(E)) para 24(1)-ൽ ഒരു proviso ചേർത്തു. പുതുക്കിയ price list രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കകം dealer-മാർക്ക് അയച്ചെന്നും, രണ്ട് ദേശീയ പത്രങ്ങളിൽ വിലക്കുറവ് പരസ്യപ്പെടുത്തിയെന്നും, വെബ്സൈറ്റിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചെന്നും നിർമാതാവ് തെളിയിച്ചാൽ, ceiling price-ന് മുകളിൽ ആ ബാച്ച് വിറ്റതായി കണ്ടെത്തുന്ന retailer അഥവാ stockist കൈകാര്യം ചെയ്ത സ്റ്റോക്കിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് overcharged തുക കണക്കാക്കുക. അതായത് വിലക്കുറവ് വന്നിട്ടും പഴയ MRP സ്റ്റിക്കറുള്ള സ്റ്റോക്ക് വിൽക്കുന്നത് ഇനി കടയുടെ റിസ്കാണ്.
GST-യിലും 2025-ൽ വലിയ മാറ്റം വന്നു. 2025 സെപ്റ്റംബർ 3-ലെ 56-ാമത് GST Council യോഗത്തിന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം 2025 സെപ്റ്റംബർ 22 മുതൽ എല്ലാ മരുന്നുകളുടെയും GST 12%-ൽ നിന്ന് 5% ആയി കുറഞ്ഞു. 33 ജീവൻരക്ഷാ മരുന്നുകൾ 12%-ൽ നിന്ന് പൂജ്യത്തിലേക്കും, മൂന്നെണ്ണം 5%-ൽ നിന്ന് പൂജ്യത്തിലേക്കും മാറി. പല മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളും diagnostic kit-കളും 18% അല്ലെങ്കിൽ 12%-ൽ നിന്ന് 5% ആയി. നിങ്ങളുടെ ബില്ലിംഗ് സോഫ്റ്റ്വെയറിലെ നിരക്കുകൾ ഇപ്പോഴും 12% ആണെങ്കിൽ ഓരോ ബില്ലും തെറ്റാണ്. ബില്ലിന്റെ ഘടനയെക്കുറിച്ച് സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ GST ബില്ലിന്റെ ഫോർമാറ്റും നിയമങ്ങളും വിശദമായി വായിക്കാം.
ബിൽ കൊടുക്കാതെ ക്യാഷ് വാങ്ങുന്നത് രണ്ട് വഴിക്ക് ദോഷമാണ്. ഒന്ന്, Rule 65(3) പ്രകാരം സൂക്ഷിക്കേണ്ട രേഖ ഉണ്ടാകില്ല. രണ്ട്, ഒരു ബാച്ച് recall വന്നാൽ ആ മരുന്ന് ആർക്ക് കൊടുത്തുവെന്ന് കാണിക്കാൻ ഒന്നുമില്ല. കടയുടെ പേര്, ലൈസൻസ് നമ്പർ, GSTIN, മരുന്നിന്റെ പേര്, ബാച്ച്, എക്സ്പയറി എന്നിവയുള്ള ഒരു ബിൽ ഓരോ വിൽപ്പനയ്ക്കും കൊടുക്കുന്നത് ശീലമാക്കുക. കാർഡ്, UPI പേയ്മെന്റുകൾ കൂടുന്നതുകൊണ്ട് ഒരു നല്ല POS മെഷീൻ ബില്ലിംഗിനും കണക്കിനും ഒരുമിച്ച് ഗുണം ചെയ്യും.
ഓൺലൈൻ ഫാർമസികൾ പരസ്യം ചെയ്യുന്ന ഡിസ്കൗണ്ട് കണ്ട് അതേ നിരക്കിൽ വിൽക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഒരു കണക്ക് ഓർക്കുക: scheduled ഫോർമുലേഷനുകളുടെ ceiling price-ൽ DPCO ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന retailer margin 16% മാത്രമാണ്.
ഏതൊക്കെ തെറ്റുകൾ ഡ്രഗ് ലൈസൻസ് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യിക്കും?
Rule 66 പ്രകാരം licensing authority-ക്ക് show-cause നോട്ടീസ് നൽകിയ ശേഷം ലൈസൻസ് suspend ചെയ്യാനോ റദ്ദാക്കാനോ കഴിയും. താഴെയുള്ളത് പരിശോധനയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പിടിക്കപ്പെടുന്ന ലംഘനങ്ങളും അവയുടെ 2026-ലെ പരിണിതഫലവുമാണ്.
| ലംഘനം | ഇൻസ്പെക്ടർ എന്ത് നോക്കും | പരിണിതഫലം (2026) |
|---|---|---|
| ഫാർമസിസ്റ്റ് ഇല്ലാത്തപ്പോൾ prescription വിൽപ്പന | ഹാജർ, appointment letter, ആധാർ authenticate ചെയ്ത രജിസ്ട്രേഷൻ | Rule 65(2) ലംഘനം; Rule 66 പ്രകാരം suspension; സെക്ഷൻ 27(d): 1-2 വർഷം തടവ്, കുറഞ്ഞത് ₹20,000 പിഴ |
| ഷെൽഫിൽ എക്സ്പയേർഡ് സ്റ്റോക്ക് | ബാച്ചും എക്സ്പയറിയും ഷെൽഫിൽ നേരിട്ട് പരിശോധിക്കും | Rule 65(17) ലംഘനം, വിൽപ്പന തെളിയിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; സെക്ഷൻ 27(d) |
| Schedule H1 രജിസ്റ്റർ ഇല്ല അല്ലെങ്കിൽ അപൂർണം | രജിസ്റ്റർ എൻട്രികളും H1 സ്റ്റോക്കും ഒത്തുനോക്കും | Rule 65(3)(h) ലംഘനം; സെക്ഷൻ 27(d) |
| ലൈസൻസില്ലാത്ത സ്രോതസ്സിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ സ്റ്റോക്ക് | purchase ബില്ലിലെ supplier ലൈസൻസ് നമ്പർ, ബില്ലുകളുടെ ക്രമനമ്പർ | Form 20-ന്റെ നിബന്ധന 4, Rule 65(3) ലംഘനം; സെക്ഷൻ 27(d) |
| Retention fee അടയ്ക്കാതെ വിൽപ്പന തുടരൽ | ചലാൻ തീയതികൾ | മാസം 2% വീതം ആറ് മാസം വരെ; അതിന് ശേഷം ലൈസൻസ് റദ്ദായതായി കണക്കാക്കും; പിന്നെയും വിറ്റാൽ സെക്ഷൻ 27(b)(ii): 3-5 വർഷം തടവ്, കുറഞ്ഞത് ₹1 ലക്ഷം അല്ലെങ്കിൽ പിടിച്ചെടുത്ത മരുന്നിന്റെ മൂന്നിരട്ടി വില, ഏതാണോ കൂടുതൽ |
| MRP അഥവാ ceiling price-ന് മുകളിൽ വിൽപ്പന | ബില്ലും ലേബലും price list-ഉം ഒത്തുനോക്കും | DPCO para 26 ലംഘനം; 2026 ഭേദഗതി പ്രകാരം overcharged തുക കടയുടെ സ്റ്റോക്കിന്മേൽ കണക്കാക്കാം |
| വ്യാജമോ ലേബലില്ലാത്തതോ ആയ മരുന്ന് | QR സ്കാൻ, ബാച്ച് ട്രെയ്സ്, purchase രേഖ | മരണമോ ഗുരുതര പരിക്കോ ഉണ്ടായാൽ സെക്ഷൻ 27(a): കുറഞ്ഞത് 10 വർഷം മുതൽ ജീവപര്യന്തം വരെ, കുറഞ്ഞത് ₹10 ലക്ഷം പിഴ |
ഒരു ഇൻസ്പെക്ഷൻ നോട്ടീസോ show-cause നോട്ടീസോ കിട്ടിയാൽ ഒഴിവാക്കി വെക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും ചെലവേറിയ പ്രതികരണം. നോട്ടീസിൽ പറഞ്ഞ സമയപരിധിക്കുള്ളിൽ, ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച ഓരോ പോയിന്റിനും രേഖ സഹിതം എഴുതി മറുപടി നൽകുക: purchase ബില്ലുകൾ, ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ രജിസ്ട്രേഷൻ, ഫ്രിഡ്ജ് ലോഗ്, H1 രജിസ്റ്റർ, retention fee ചലാൻ. നിയമപരമായ ഭാഗങ്ങളിൽ സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ ഒരു അഭിഭാഷകനെയോ ജില്ലാ കെമിസ്റ്റ്സ് അസോസിയേഷനെയോ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുക.
സ്റ്റോക്ക്, ഉധാർ, ക്യാഷ് ഫ്ലോ എങ്ങനെ കണക്കാക്കണം?
മാർജിൻ നിങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുന്നതല്ല, പലതും നിയന്ത്രിതമാണ്. NLEM 2022-ൽ ഉൾപ്പെട്ട scheduled formulation-കളുടെ ceiling price കണക്കാക്കുമ്പോൾ DPCO 2013 retailer-ക്ക് 16% മാർജിൻ ഉറപ്പിച്ച് ചേർത്തിട്ടുണ്ട് (para 4, para 20). Non-scheduled മരുന്നുകളുടെ വില നിരീക്ഷണത്തിൽ മാത്രമാണ്, പക്ഷേ MRP വർധന പന്ത്രണ്ട് മാസത്തിൽ 10%-ൽ കൂടാൻ പാടില്ല. Branded, generic, non-scheduled വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഇത്ര ശതമാനം എന്ന ഔദ്യോഗിക കണക്കില്ല, അതുകൊണ്ട് ആരെങ്കിലും "മെഡിക്കൽ സ്റ്റോർ high profit ബിസിനസ് ആണ്" എന്ന് പറഞ്ഞാൽ അതിന് പിന്നിൽ ഒരു സർക്കാർ രേഖയുമില്ല എന്നറിയുക.
അപ്പോൾ ലാഭം വരുന്നത് മാർജിനിൽ നിന്നല്ല, സ്റ്റോക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രീതിയിൽ നിന്നാണ്. ഏത് ഇനം മാസത്തിൽ എത്ര തവണ തിരിയുന്നു എന്ന് നോക്കി fast mover-ഉം slow mover-ഉം വേർതിരിക്കുക. ആറ് മാസം അനങ്ങാത്ത ഒരു ബോക്സ് വെറും dead stock അല്ല, അത് ഷെൽഫിൽ ഉറങ്ങുന്ന നിങ്ങളുടെ പണമാണ്, മിക്കപ്പോഴും എക്സ്പയറിയിലേക്ക് നടന്നുപോകുന്ന പണം. Distributor-ന്റെ credit period തീരും മുൻപ് അതിൽ നിന്ന് പണം തിരിച്ചെടുക്കാൻ പറ്റുന്നില്ലെങ്കിൽ, കട ലാഭത്തിലാണെങ്കിലും കയ്യിൽ കാശ് കാണില്ല.
ഇതിനോട് ചേർന്നാണ് പതിവ് രോഗികൾക്ക് കൊടുക്കുന്ന ഉധാർ. പ്രമേഹത്തിനും ബിപിക്കും എല്ലാ മാസവും വരുന്ന ആൾക്കാരോട് ഇല്ല എന്ന് പറയാൻ പ്രയാസമാണ്, പക്ഷേ ഡയറിയിൽ എഴുതി മറന്നുപോകുന്ന ആ പണമാണ് പല കടകളുടെയും working capital തിന്നുന്നത്. ഉധാറിന്റെ കണക്ക് ട്രാക്ക് ചെയ്യാൻ OkCredit പോലുള്ള സൗജന്യ ഡിജിറ്റൽ ഖാത ആപ്പ് ഉപയോഗിക്കാം, ഓരോ എൻട്രിക്കും ഉപഭോക്താവിന് SMS പോകുകയും ബാക്കിയുള്ള തുകയ്ക്ക് ഓട്ടോമാറ്റിക് റിമൈൻഡർ പോകുകയും ചെയ്യും.
ബില്ലിംഗ് സോഫ്റ്റ്വെയർ തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ batch-wise expiry alert ഉണ്ടോ എന്ന് മാത്രം നിർബന്ധമായി നോക്കുക. അതില്ലാത്ത ഒരു സോഫ്റ്റ്വെയർ എത്ര വിലകുറഞ്ഞതായാലും മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറിന് പറ്റില്ല.
ഓൺലൈൻ ഫാർമസിയുടെയും ജൻ ഔഷധിയുടെയും കാലത്ത് കട എങ്ങനെ പിടിച്ചുനിൽക്കും?
E-pharmacy-ക്ക് ഇന്ത്യയിൽ ഇന്നും പ്രത്യേക ചട്ടങ്ങൾ വിജ്ഞാപനം ചെയ്തിട്ടില്ല. Drugs Rules-ൽ അതിനായി ഒരു അധ്യായവുമില്ല. 2026 മെയ് 20-ന് AIOCD ഇതിനെതിരെ ദേശീയതലത്തിൽ 24 മണിക്കൂർ ഫാർമസി അടച്ചിടലിന് ആഹ്വാനം ചെയ്തു, എന്നാൽ 12 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഫാർമസി സംഘടനകൾ അതിൽ പങ്കെടുത്തില്ല. ഉന്നയിക്കപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾ സജീവ പരിശോധനയിലാണെന്നും ഈ മേഖലയുടെ നിയന്ത്രണ ചട്ടക്കൂട് പഠിച്ചുവരികയാണെന്നും CDSCO അറിയിച്ചു.
ജൻ ഔഷധിയുടെ സമ്മർദം കണക്കിൽ കാണാം. 2026 ജൂൺ 30 വരെ 784 ജില്ലകളിൽ 776 എണ്ണത്തിലായി 20,149 ജൻ ഔഷധി കേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, 2027 മാർച്ചോടെ 25,000 എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. അവിടെ 2,110 മരുന്നുകളും 315 സർജിക്കൽ ഇനങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ബ്രാൻഡഡ് വിലയേക്കാൾ 50-80% കുറവിൽ കിട്ടും. കേന്ദ്രം നടത്തുന്നവർക്ക് പ്രതിമാസ വാങ്ങലിന്റെ 10%, പരമാവധി ₹10,000 വരെ ഇൻസെന്റീവും, ഏറ്റവും ആവശ്യക്കാരുള്ള 200 മരുന്നുകൾ സ്റ്റോക്ക് ചെയ്യുന്നതിന് ₹10,000 വരെ അധികവും ലഭിക്കും (2026-ലെ നിരക്കുകൾ).
ഈ രണ്ട് സമ്മർദത്തിനും ഇടയിൽ ഒരു നാട്ടിൻപുറത്തെ കടയ്ക്ക് ഉള്ള മുൻതൂക്കം വിലയല്ല, സാമീപ്യമാണ്. രാത്രി പതിനൊന്ന് മണിക്ക് കുഞ്ഞിന്റെ പനിക്ക് മരുന്ന് വേണ്ട ആൾ ആപ്പ് തുറക്കില്ല. പ്രമേഹ, ബിപി, തൈറോയ്ഡ് രോഗികളുടെ refill തീയതി ഒരു ലിസ്റ്റിൽ വെച്ച് രണ്ട് ദിവസം മുൻപ് ഒരു WhatsApp സന്ദേശം അയക്കുന്നത്, ഒരു ഓൺലൈൻ ഫാർമസിക്കും അനുകരിക്കാൻ പറ്റാത്ത സേവനമാണ്. അടുത്തുള്ള ക്ലിനിക്കുകളിലെ ഡോക്ടർമാരുമായുള്ള ബന്ധം, കയ്യിലില്ലാത്ത മരുന്ന് ഒരു ദിവസത്തിനുള്ളിൽ വരുത്തിക്കൊടുക്കുന്ന ശീലം, പ്രദേശത്തെ ഹോം ഡെലിവറി, ഇവ മൂന്നും ചേർന്നാണ് ഒരു കട നിലനിൽക്കുന്നത്. ഈ സേവനങ്ങൾ ആളുകളെ അറിയിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്നെങ്കിൽ ബിസിനസ് മാർക്കറ്റിംഗിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഉപകാരപ്പെടും.
പുതിയ ലൈനുകൾ ചേർക്കുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം ഓർക്കുക: നിങ്ങളുടെ ലൈസൻസിൽ ഉൾപ്പെടാത്തതൊന്നും ഷെൽഫിൽ വരരുത്. Schedule X മരുന്നുകൾക്ക് Form 19C വഴിയുള്ള പ്രത്യേക ലൈസൻസ് വേണം, മൊത്തവിൽപ്പന കൂടി ചെയ്യണമെങ്കിൽ Form 20B/21B വേണം. 2025 സെപ്റ്റംബറിലെ GST മാറ്റത്തിൽ പല മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളും diagnostic kit-കളും 5% ആയി കുറഞ്ഞത് ആ ലൈനിനെ കുറച്ചുകൂടി ആകർഷകമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ഒരു കുറിപ്പ്: Drugs and Cosmetics Act 1940-ന് പകരം വരാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന Drugs, Medical Devices and Cosmetics Bill 2026-ന്റെ കരട് ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയം പങ്കുവെച്ചിട്ടുണ്ട്. നിർമാണ ലൈസൻസിംഗ് 36 സംസ്ഥാന റെഗുലേറ്റർമാരിൽ നിന്ന് ഒരു കേന്ദ്ര അതോറിറ്റിയിലേക്ക് മാറ്റുക, ചെറിയ നടപടിക്രമ വീഴ്ചകൾക്ക് ക്രിമിനൽ കേസിന് പകരം പിഴ ഏർപ്പെടുത്തുക, മരുന്നിന്റെ ഓൺലൈൻ വിൽപ്പനയെ ആദ്യമായി നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുക എന്നിവയാണ് നിർദേശങ്ങൾ. 2026 ഓഗസ്റ്റ് വരെ ഇത് കരട് മാത്രമാണ്, കേന്ദ്രീകരണത്തെച്ചൊല്ലി സംസ്ഥാനങ്ങളും പ്രത്യേക നിയമം വേണമെന്ന് ഉപകരണ നിർമാതാക്കളും എതിർക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്നത്തെ ബാധ്യതയായി ഇതൊന്നും കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല.
പുതിയ കട തുടങ്ങുന്നെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് എന്തൊക്കെ വേണം?
Retail-only ലൈസൻസിന് (Form 20/21) കുറഞ്ഞത് 10 ചതുരശ്ര മീറ്റർ വിസ്തീർണം വേണം, അതേ കെട്ടിടത്തിൽ മൊത്തവിൽപ്പന ലൈസൻസ് കൂടിയുണ്ടെങ്കിൽ 15 ചതുരശ്ര മീറ്റർ. (പഴയ ലേഖനങ്ങളിൽ കാണുന്ന 12 ചതുരശ്ര മീറ്റർ എന്നത് ചട്ടത്തിൽ ഇല്ല.) ഇതിനൊപ്പം Schedule N-ലെ dispensing area, 2.5 മീറ്റർ ഉയരം, കഴുകാവുന്ന തറ, POISON അലമാര എന്നിവയും വേണം.
രേഖകളുടെ കാര്യത്തിൽ Form 19 അപേക്ഷയും ₹1,500 ഫീസും (2026), രജിസ്റ്റേർഡ് ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ State Pharmacy Council സർട്ടിഫിക്കറ്റും appointment letter അഥവാ സത്യവാങ്മൂലവും, കെട്ടിടത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥത അല്ലെങ്കിൽ വാടക രേഖയും site plan-ഉം (Rule 65A പ്രകാരം ഇത് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും licensing authority ചോദിക്കാം), സ്ഥാപനത്തിന്റെ constitution, ID രേഖകൾ, സംഭരണ, refrigeration സൗകര്യങ്ങളുടെ പ്രഖ്യാപനം എന്നിവയാണ് അടിസ്ഥാനം. പത്താം ക്ലാസ് സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വേണമെന്ന കേന്ദ്ര വ്യവസ്ഥയില്ല. മെട്രിക്കുലേഷനും നാല് വർഷത്തെ മരുന്ന് വിൽപ്പന പരിചയവും എന്നത് മൊത്തവിൽപ്പന ലൈസൻസിലെ competent person വഴിയാണ് (Rule 64(2)), retail ഫാർമസിക്ക് അതല്ല ബാധകം. സംസ്ഥാന പോർട്ടലുകൾ സ്വന്തം checklist ഇനങ്ങൾ ചേർക്കാറുണ്ട്.
മൊത്തം എത്ര മുതൽമുടക്ക് വേണം എന്നതിന് വിശ്വസനീയമായ ഒരു ഔദ്യോഗിക കണക്കുമില്ല, ലഭ്യമായ മൂന്നാം കക്ഷി കണക്കുകൾ പരസ്പരം ഒത്തുപോകുന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഒരു സംഖ്യ ഊഹിച്ച് പറയുന്നില്ല. പകരം ആസൂത്രണം ചെയ്യേണ്ടത് ഇവയാണ്: 10 ചതുരശ്ര മീറ്റർ കടയുടെ വാടകയും ഡെപ്പോസിറ്റും, ₹1,500 ഫീസും അഞ്ച് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ അതേ retention fee-യും, ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ പ്രതിമാസ ശമ്പളം, ഫ്രിഡ്ജും ഷെൽഫും ബില്ലിംഗ് സംവിധാനവും, distributor credit-ൽ എടുക്കുന്ന ആദ്യ സ്റ്റോക്ക്. തുടക്കത്തിലെ നടപടിക്രമങ്ങൾ പടിപടിയായി അറിയാൻ മെഡിക്കൽ സ്റ്റോർ എങ്ങനെ തുടങ്ങാം എന്ന വിശദമായ ഗൈഡ് നോക്കുക.
പതിവ് ചോദ്യങ്ങൾ
മെഡിക്കൽ സ്റ്റോറിൽ രജിസ്റ്റേർഡ് ഫാർമസിസ്റ്റ് നിർബന്ധമാണോ?
അതെ. Drugs Rules 1945-ലെ Rule 65(2) പ്രകാരം prescription മരുന്നിന്റെ ഓരോ വിൽപ്പനയും രജിസ്ട്രേഷൻ സാധുവായ ഫാർമസിസ്റ്റിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മേൽനോട്ടത്തിൽ വേണം. ഉടമയ്ക്ക് ഫാർമസി യോഗ്യതയില്ലെങ്കിൽ മുഴുവൻ സമയ ഫാർമസിസ്റ്റിനെ നിയമിക്കണം. 2023 ഡിസംബർ 13 മുതൽ PCI രജിസ്ട്രേഷന്റെ ആധാർ authentication നിർബന്ധമായതിനാൽ ഒരാളെ രണ്ട് കടയിൽ കാണിക്കുന്നത് പിടിക്കപ്പെടും.
MRP-യിൽ കൂടുതൽ വില ഈടാക്കാമോ?
പാടില്ല. DPCO 2013-ന്റെ para 26 പ്രകാരം price list-ലെ വിലയോ ലേബലിലെ വിലയോ, ഏതാണോ കുറവ്, അതിൽ കൂടുതൽ വാങ്ങാൻ പാടില്ല. സ്ട്രിപ്പ് മുറിച്ച് കൊടുക്കുമ്പോഴും pro-rata വിലയേ ആകാവൂ. 2026 ജൂൺ 30-ലെ DPCO ഭേദഗതി പ്രകാരം, നിർമാതാവ് വിലക്കുറവ് കൃത്യമായി അറിയിച്ചിരുന്നു എന്ന് തെളിഞ്ഞാൽ അധിക തുക കടയുടെ സ്റ്റോക്കിന്മേൽ കണക്കാക്കാം.
Schedule H1 രജിസ്റ്റർ എത്ര വർഷം സൂക്ഷിക്കണം?
മൂന്ന് വർഷം. Rule 65(3)(h) പ്രകാരം prescriber-ന്റെ പേരും വിലാസവും, രോഗിയുടെ പേര്, മരുന്നിന്റെ പേര്, അളവ് എന്നിവ രേഖപ്പെടുത്തി മൂന്ന് വർഷം സൂക്ഷിക്കണം, പരിശോധനയ്ക്ക് ഹാജരാക്കണം. വിൽപ്പനയുടെ cash അഥവാ credit memo കോപ്പികളും മൂന്ന് വർഷം, Schedule X prescription-ഉം signed order-ഉം രണ്ട് വർഷം.
ഡ്രഗ് ലൈസൻസ് അഞ്ച് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ renew ചെയ്യണോ?
ഇല്ല. 2017 ഒക്ടോബർ 27-ലെ G.S.R. 1337(E) വിജ്ഞാപനം renewal സമ്പ്രദായം അവസാനിപ്പിച്ചു. ലൈസൻസ് സ്ഥിരമായി സാധുവാണ്, പക്ഷേ ഓരോ അഞ്ച് വർഷം തീരും മുൻപ് grant fee-ക്ക് തുല്യമായ retention fee (retail-ന് ₹1,500, 2026) അടയ്ക്കണം. വൈകിയാൽ മാസം 2% വീതം ആറ് മാസം വരെ, അതിന് ശേഷം ലൈസൻസ് റദ്ദായതായി കണക്കാക്കും.
എക്സ്പയറി കഴിഞ്ഞ മരുന്ന് ഷെൽഫിൽ ഇരുന്നാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും?
Rule 65(17) പ്രകാരം എക്സ്പയറി കഴിഞ്ഞ മരുന്ന് വിൽക്കുന്നതും സ്റ്റോക്ക് ചെയ്യുന്നതും വിലക്കിയിട്ടുണ്ട്, അതായത് വിറ്റു എന്ന് തെളിയിക്കാതെ തന്നെ ലംഘനമാകും. സെക്ഷൻ 27(d) പ്രകാരം 1-2 വർഷം തടവും കുറഞ്ഞത് ₹20,000 പിഴയും വരാം. മടക്കാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന സ്റ്റോക്ക് വ്യാപാര സ്റ്റോക്കിൽ നിന്ന് മാറ്റി "Not for sale" എന്ന് എഴുതിയ കാർട്ടണിൽ വെക്കണം.
ഈ ലേഖനത്തിലെ നിയമ, ഫീസ് വിവരങ്ങൾ CDSCO, NPPA, GST Council എന്നിവയുടെ 2026 സെപ്റ്റംബർ വരെയുള്ള പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളെ ആധാരമാക്കിയുള്ളതാണ്. സംസ്ഥാനതല വ്യവസ്ഥകൾ വ്യത്യാസപ്പെടാം, അന്തിമ തീരുമാനത്തിന് മുൻപ് നിങ്ങളുടെ ഡ്രഗ്സ് കൺട്രോൾ വകുപ്പുമായോ CA-യുമായോ ഉറപ്പിക്കുക.
